(MS29) Đề chính thức kỳ thi chọn HSG Ngữ Văn 9 huyện Ba Vì năm 2024 2025

Đọc bài thơ sau đây và thực hiện các yêu cầu nêu ở bên dưới:

GIẤC MƠ CỦA ANH HỀ

Giấc mơ của anh hề
Thấy mình thành triệu phú
Ác-lơ-canh^([1]) nghèo khổ
Nằm mỉm cười sau tấm màn nhung.

 

Giấc mơ người hát xẩm nhục nhằn
Thức dậy giữa lâu đài rực rỡ
Thằng bé mồ côi lạnh giá
Thấy trong tay chiếc bánh khổng lồ
Trên đá lạnh người tù
Gặp bầy chim cánh trắng
Kẻ u tối suốt đời cúi mặt
Bỗng thảnh thơi đứng dưới mặt trời.

 

Giấc mơ đêm cứu vớt cho ngày

Trong hư ảo người sống phần thực nhất

Cái không thể nào tới được

Đã giục con người

Vươn đến những điều đạt tới

Những giấc mơ êm đềm

Những giấc mơ nổi loạn

    Như cánh chim vẫy gọi những bàn tay.

 

Đời sống là bờ

Những giấc mơ là biển

Bờ không còn nếu chẳng có khơi xa.

    …

 

Ác-lơ-canh nghèo khổ

Thổi ống sáo dưới màn nhung đỏ thắm

Đông-ki-sốt^([2]) tả tơi

Đi chiến đấu cho đời

Như con tàu nối bờ và biển cả

Những bài thơ mãi mãi ra khơi.

(Lưu Quang Vũ, trong Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi – NXB Hội nhà văn, 2013, tr.186-187)

Câu 1 (12,0 điểm) Nghị luận văn học

Hãy phân tích bài thơ trên. Từ đó, nêu suy nghĩ của em về ý nghĩa của việc làm thơ đối với nhà thơ và việc đọc thơ đối với người đọc.

Câu 2 (8,0 điểm) Nghị luận xã hội

 Nêu suy nghĩ của em về quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ qua các dòng thơ sau:

Đời sống là bờ
Những giấc mơ là biển
Bờ không còn nếu chẳng có khơi xa.

——————— HẾT ———————

(Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm)

⁽¹⁾ Ác-lơ-canh (harlequin): chú hề mặc quần áo sặc sỡ

(2) Đông-ki-sốt (Đôn Ki-hô-tê): nhân vật trong tiểu thuyết “Đôn Ki-hô-tê nhà quý tộc tài ba xứ Mantra” của nhà văn nước Tây Ban Nha Miguel De Cervantes. Đây là một chàng hiệp sĩ giang hồ muốn mạo hiểm để phò nguy cứu khổ cho thiên hạ và làm rạng rỡ tên tuổi của mình.

1. HƯỚNG DẪN CHUNG

Đề bài có tính tích hợp cao, yêu cầu HS từ việc đọc hiểu bài thơ “Giấc mơ của anh hề” (Lưu Quang Vũ), thực hiện hai yêu cầu: Câu 1 – Nghị luận văn học và Câu 2 – Nghị luận xã hội.

Giám khảo cần đánh giá tổng quát bài làm của HS ở cả hai khía cạnh kĩ năng và nội dung.

1. HƯỚNG DẪN CỤ THỂ

Câu 1 (12,0 điểm)

1. Yêu cầu về kĩ năng (2,0 điểm)

– Có kiến thức Ngữ văn và kĩ năng đọc hiểu một bài thơ tốt.

– Có kĩ năng làm bài nghị luận văn học về một tác phẩm thơ: xác định đúng vấn đề cần nghị luận (phân tích bài thơ, từ đó nêu suy nghĩ về ý nghĩa của việc làm thơ đối với nhà thơ và việc đọc thơ đối với người đọc); tìm ý và lập được hệ thống ý rõ ràng, mạch lạc; viết được bài văn có bố cục rõ ràng (có đầy đủ ba phần mở bài, thân bài, kết bài; mở bài nêu được vấn đề cần nghị luận, thân bài chia thành nhiều luận điểm, kết bài khẳng định/nhấn mạnh vấn đề đã bàn luận), kết hợp nhiều thao tác lập luận, lí lẽ và dẫn chứng hợp lí, diễn đạt trôi chảy,…

– Có quan điểm riêng khi bàn luận.

– Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

2. Yêu cầu về nội dung (10,0 điểm)

2.1. Phân tích bài thơ (6,0 điểm)

HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý chính dưới đây:

– Cảm nhận chung về bài thơ: viết theo thể thơ tự do, có sự kết hợp giữa biểu cảm với tự sự và miêu tả, vần và nhịp linh hoạt, nhân vật trữ tình xuất hiện gián tiếp; bài thơ đi từ việc kể và tả giấc mơ của anh hề đến giấc mơ của những người nghèo khổ khác để bàn luận, nêu ý nghĩa của việc có ước mơ, khát vọng trong cuộc sống của mỗi con người, từ đó khái quát vai trò của việc làm thơ – “kết nối” giữa đời sống và ước mơ của con người, chuyên chở ước mơ và khát vọng của con người; đồng thời, bài thơ gián tiếp đề cập đến ý nghĩa của việc đọc thơ của người đọc – đồng cảm và sẻ chia với ước mơ, khát vọng của đồng loại, từ đó biến những ước mơ, khát vọng ấy thành hiện thực.

– Phân tích bài thơ theo bố cục:

+ Khổ 1: Tác giả tập trung diễn tả niềm vui sướng của anh hề (Ác-lơ-canh) nghèo khổ khi nằm mơ thấy mình trở thành triệu phú.

+ Khổ 2: Bằng biện pháp liệt kê và một số hình ảnh ẩn dụ, tương phản/đối lập, tác giả diễn tả niềm vui sướng của người hát xẩm, thằng bé mồ côi, người tù, kẻ u tối – những người nghèo khổ khi nằm mơ thấy mình có được những điều mình mong ước.

+ Khổ 3, 4: Bằng những câu thơ mang tính triết lí, sử dụng biện pháp tương phản/đối lập, so sánh, tác giả đã khái quát ý nghĩa của những “giấc mơ” đối với con người, nhất là những người nghèo khổ: giúp họ cân bằng cuộc sống, được sống với con người thực của mình, có được niềm vui sướng và hạnh phúc – cho dù đó chỉ là niềm vui sướng và hạnh phúc trong khi ngủ mơ, giúp họ không ngừng vươn tới những điều mà họ mong ước, là động lực để họ tiếp tục sống,… Hiện thực đời sống làm nảy sinh những khát vọng, khát vọng làm cho con người không ngừng vươn tới những giá trị, làm thay đổi hiện thực đời sống theo chiều hướng tốt đẹp hơn.

+ Khổ 5: Qua hai hình ảnh chú hề (con người thực) và Đông-ki-sốt (nhân vật văn học), nhà thơ cho thấy ở mọi thời đại, dù trong đời thực hay trong văn học, con người vẫn luôn có những ước mơ, khát vọng và muốn hiện thực hóa điều đó. Người làm thơ, bằng bài thơ của mình đã “kết nối” giữa đời sống và ước mơ của nhân loại, chuyên chở và chắp cánh cho ước mơ và khát vọng của con người.

– Đánh giá, nhận xét: Tác giả thành công trong việc lựa chọn thể thơ, bố cục; sử dụng ngôn từ đặc sắc, hàm súc, …; thể hiện sự thấu hiểu và đồng cảm của nhà thơ đối với “chú hề” nói riêng và những người nghèo khổ nói chung, trân trọng “những giấc mơ êm đềm”, “những giấc mơ nổi loạn” của họ để thấy rằng họ đã “sống phần thực nhất” trong “hư ảo”, biết biến “cái không thể nào tới được” trở thành động lực để “vươn đến những điều đạt tới”; đồng thời thể hiện được ý thức về sứ mệnh của mình – một nhà thơ và chức năng của thơ ca “như con tàu nối bờ và biển cả”, giúp hiện thực hóa được ước mơ, khát vọng của con người.

2.2. Suy nghĩ về ý nghĩa của việc làm thơ đối với nhà thơ và việc đọc thơ đối với người đọc (3,0 điểm)

2.2.1 Nêu ý nghĩa của việc làm thơ đối với nhà thơ (1,5 điểm)

HS nêu suy nghĩ của mình, miễn là hợp lí. Tham khảo hướng lập luận sau:

– Làm thơ là để bày tỏ những tình cảm, cảm xúc, suy nghĩ, tư tưởng,… của nhà thơ về con người và cuộc sống. Những tình cảm, cảm xúc, suy nghĩ, tư tưởng,… ấy chỉ có giá trị khi nó có tính chân, thiện, mĩ, luôn hướng đến con người và mong muốn những điều tốt đẹp cho con người, vì con người.

– Trong bài thơ “Giấc mơ của anh hề”, Lưu Quang Vũ đã khái quát được ý nghĩa của những bài thơ mà mình viết cũng như việc sáng tác thơ ca nói chung: Như con tàu nối bờ và biển cả – Những bài thơ mãi mãi ra khơi. Để làm được điều đó, nhà thơ phải có sự thấu hiểu, đồng cảm với con người để nắm bắt được những suy nghĩ, tư tưởng, khát vọng của họ; từ đó chắp cánh cho những ước mơ và góp phần làm cho những mơ ước của con người trở thành hiện thực.

Như thế, sáng tác thơ không chỉ để phản ánh đời sống mà còn có nhiệm vụ làm cho đời sống trở nên tốt đẹp hơn.

2.2.2 Nêu ý nghĩa của việc đọc thơ đối với người đọc (1,5 điểm)

HS nêu suy nghĩ của mình, miễn là hợp lí. Tham khảo hướng lập luận sau:

– Đọc thơ không chỉ giúp người đọc mở mang hiểu biết mà còn giúp nảy nở ở trong họ những tình cảm thẩm mĩ trong sáng, cao đẹp, nhất là sự đồng cảm và những rung động mãnh liệt trước vẻ đẹp của ngôn từ và những thông điệp mà nhà thơ gửi gắm.

– Người đọc cũng có những giấc mơ, ước mơ và khát vọng. Người đọc cũng có thể tìm thấy mình ở trong thơ, tìm ra cách hiện thực hóa được những điều đó khi đọc thơ nếu đồng thể nghiệm và sáng tạo với nhà thơ.

2.3 Bàn luận mở rộng (1,0 điểm)

HS bàn luận mở rộng theo cách hiểu của mình, miễn là hợp lí. Tham khảo định hướng sau:

– Không chỉ thơ ca, văn học nói chung đều phản ánh đời sống và thể hiện những ước mơ, khát vọng của con người về những điều đẹp đẽ, hướng con người tới những giá trị chân, thiện, mĩ.

– Cần có thêm nhiều tác phẩm văn học là cầu nối giữa đời sống và khát vọng, là phương tiện để tác giả và người đọc vươn đến những giá trị tốt đẹp, làm cho cuộc đời trở nên đáng sống hơn.

* Biểu điểm:

– Điểm 9,0- 12,0: Đáp ứng tốt các yêu về kĩ năng và nội dung như trên, thể hiện tốt khả năng đọc hiểu và làm văn nghị luận văn học;

– Điểm 6,5- 8,5: Đáp ứng khá tốt các yêu cầu về kĩ năng và nội dung như trên, nhưng hiểu và phân tích bài thơ còn sơ sài, chưa nêu được đầy đủ các ý như trên;

– Điểm 4,0- 6,0: Hiểu được yêu cầu của đề nhưng bài làm còn thiếu ý, còn mắc một số lỗi về chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

– Điểm 1,0- 3,5: Chưa hiểu đúng yêu cầu của đề, bài làm quá sơ sài, còn mắc nhiều lỗi về chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

– Điểm 0: Không làm bài.

Câu 2 (8,0 điểm)

1. Yêu cầu về kĩ năng (1,0 điểm)

– Có kĩ năng làm bài nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí: xác định đúng vấn đề cần nghị luận (quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ qua ba dòng thơ đã cho); tìm ý và lập được hệ thống ý rõ ràng, mạch lạc; viết được bài văn với bố cục rõ ràng (có đầy đủ ba phần mở bài, thân bài, kết bài; mở bài nêu được vấn đề cần nghị luận, thân bài chia thành nhiều luận điểm, kết bài khẳng định/nhấn mạnh vấn đề đã bàn luận), kết hợp nhiều thao tác lập luận, lí lẽ và dẫn chứng hợp lí, diễn đạt trôi chảy,…

– Có quan điểm riêng khi bàn luận.

– Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

2. Yêu cầu về nội dung (7,0 điểm)

Đây là dạng đề mở. Dạng đề này cho phép học sinh có thể đồng tình hoặc phản đối hoặc vừa đồng tình vừa phản đối quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ. Tuy nhiên, lập luận phải hợp lí, có sức thuyết phục.

Triển khai bài viết theo định hướng sau:

2.1. Giải thích quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ (1,5 điểm)

HS giải nghĩa các từ “đời sống”, “bờ”, “giấc mơ”, “biển”, “khơi xa” để thấy được nhà thơ Lưu Quang Vũ đã khẳng định vai trò của những giấc mơ đối với con người, giúp con người hiểu được những điều mà mình khao khát và thay đổi cuộc sống của mình theo chiều hướng tốt đẹp hơn. Cuộc sống sẽ trở nên buồn tẻ, nhàm chán, vô nghĩa, thậm chí bất hạnh nếu con người không có ước mơ, khát vọng.

2.2. Bàn luận và chứng minh (4,5 điểm)

– Khẳng định quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ là đúng/sai, hợp lí/không hợp lí.

– Dùng những lí lẽ và bằng chứng để lí giải, chứng minh tính đúng/sai, hợp lí/không hợp lí trong quan điểm của tác giả.

2.3. Bài học nhận thức và hành động (1,0 điểm)

Tùy thuộc vào việc đồng tình hay phản đối hoặc vừa đồng tình vừa phản đối quan điểm của nhà thơ Lưu Quang Vũ, HS rút ra bài học nhận thức và hành động phù hợp, có tính khả thi.

Song, cần nhấn mạnh được sự cần thiết của việc có ước mơ, khát vọng nhưng ước mơ, khát vọng ấy phải lành mạnh, giúp con người vươn tới và có được những giá trị tốt đẹp, phù hợp với hoàn cảnh và năng lực của bản thân. Tránh ước mơ viển vông, nhảm nhí. Đồng thời, phải có hành động thiết thực để biến những ước mơ, khát vọng ấy thành hiện thực.

* Biểu điểm:

– Điểm 6,5- 8,0: Đáp ứng tốt các yêu cầu về kĩ năng và nội dung như trên;

– Điểm 4,5- 6,0: Đáp ứng khá tốt các yêu cầu về kĩ năng và nội dung như trên, nhưng bàn luận và chứng minh còn sơ sài, còn mắc một số lỗi về chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

– Điểm 3,0- 4,0: Đáp ứng được một số yêu cầu về kĩ năng và nội dung như trên, bài làm sơ sài, thiếu rất nhiều ý, còn mắc một số lỗi về chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

– Điểm 0,5- 2,5: Hầu như chưa đáp ứng được các yêu cầu về kĩ năng và nội dung như trên, còn mắc một số lỗi về chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

– Điểm 0: Không làm bài.