Đề tham khảo thi vào 10 của TRƯỜNG THCS NGOẠI NGỮ đề số 3

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG  

Vương họ Trần tên là Quốc Tuấn, quê ở làng Tức Mặc, tỉnh Nam Định, con ông An Sinh vương Trần Liễu (Anh ruột vua Trần Thái Tông).

Khi trước, An Sinh vương phu nhân, nằm mơ thấy một ông thần tinh vàng tướng ngọc tự xưng là Thanh tiên đồng tử phụng mệnh Ngọc hoàng xuống xin đầu thai, nhân thế có mang. Đến lúc sinh ra vương, có hào quang sáng rực cả nhà và có mùi hương thơm ngào ngạt. 

Vương khôi ngô kỳ vĩ, thông minh sáng dạ, lên 5,6 tuổi đã biết làm thơ ngũ ngôn, và hay bày chơi đồ bát trận. Khi gần lớn, học rộng các sách, thông hết lục thao, tam lược có tài kiêm cả văn võ. 

Trong năm Nguyên phong thứ bảy thời vua Thái Tông (1257) có giặc Mông Cổ lấn vào phận Hưng Hoá, vua sai vương cầm quân lên giữ mặt thượng du. 

Đến thời vua Trần Nhân Tông, Mông Cổ lại sai Thoát Hoan đem bọn Toa Đô, Ô Mã Nhi chia đường sang đánh nước Nam, vương phụng mệnh thống lĩnh các quân của vương, hầu, hội cả ở trại Vạn Kiếp để chống nhau với quân Mông Cổ. Bấy giờ thanh thế Mông Cổ đang mạnh, vương phải rước xa giá Hoàng đế lánh vào Thanh Hoá. Hoàng đế thấy sự thể nguy cấp, muốn hàng, vương không nghe, tâu rằng: 

• Nếu bệ hạ muốn hàng, xin trước hết chặt đầu thần đi đã, rồi sẽ hàng cũng chưa muộn. Đầu thần

còn thì xã tắc cũng còn, xin bệ hạ chớ lo. 

Vua thấy nói cứng cỏi làm vậy, trong bụng cũng yên. Đến tháng tư, phá được quân Mông Cổ ở cửa sông Hàm Tử. Tháng năm, lại đánh vỡ quân Mông Cổ và chém được đại tướng Toa Đô ở đất Tây Kết, Thoát Hoan phải rút quân về Tàu. 

Năm Trùng Hưng thứ ba. Thoát Hoan lại đem bọn Ô Mã Nhi, A Bát Xích sang quấy thứ nữa. Vương sai Trần Khánh Dư phục quân chặn đường, đốt phá được hết thuyền lương của giặc ở cửa bể Lục Hải (thuộc về huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Yên). Thoát Hoan cạn lương, muốn rút quân về, vương phục sẵn quân ở sông Bạch Đằng, đóng cột chông ngầm dưới nước, chờ lúc thuỷ triều lên ra khiêu chiến, dử cho giặc đuổi đến chỗ mai phục, thì nước vừa xuống, thuyền giặc vướng mắc cột chông, chìm đắm mất nhiều, mới thả quân mai phục ra đánh, bắt sống được Ô Mã Nhi, và bắn chết được Trương Ngọc, còn A Bát Xích, Thoát Hoan trốn được về Tàu. 

Tự bấy giờ quân Mông Cổ sợ uy danh của ngài, không dám gọi tên, chỉ gọi là Hưng Đạo Vương và không dám sang quấy nhiễu nữa. 

Khi Thoát Hoan sang xâm lược lần thứ sáu, có một tên tì tướng là Nguyễn Bá Linh (tức Phạm Nhan) có yêu thuật, biến hiện trăm chiêu, vương phải lập cửu cung mới phá được. Khi bắt được Bá Linh rồi, chém thế nào nó cũng không chết, vương lại dùng đến thần kiếm chém nó mới chịu.

Vương ba lần phụng mệnh chống nhau với quân Mông Cổ, trải lắm phen gian truân, mà vẫn vững một niềm không núng, cho nên về sau phá được quân giặc, lập nên công to, để cho nước Nam lại vững như âu vàng. 

Ngài nhân có công ấy, được tiến phong làm Thái sư thượng phụ Hưng Đạo đại vương. Vua tôn kính coi như đạo cha, lập ra miếu sinh từ ở Vạn Kiếp và khắc bia để tỏ công đức của ngài. 

Ngài thường soạn ra một quyển sách gọi là “Binh pháp yếu lược” để ban cho các tướng, lại lập ra trận đồ cửu cung bát quái, thần diệu vô cùng. 

Khi ngài già, về trí sĩ ở trại Vạn Kiếp, hưởng thọ ngoài 70 tuổi mới mất, trên từ vua cho chí các quan, dưới đến trăm họ, ai ai cũng thương tiếc. 

Bây giờ mỗi năm về hôm 20 tháng 8 là ngày huý nhật ngài, thiện nam tín nữ đến lễ bái đền Vạn Kiếp thành ra một ngày hội to. 

(Phan Kế Bính, trích Nam Hải dị nhân liệt truyện, Nhà xuất bản Kim Đồng, 2022, trang 30-33)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.

Câu 2 (1,0 điểm). Ghi lại một chi tiết kì ảo xuất hiện trong văn bản trên. Nêu tác dụng của việc sử dụng chi tiết đó trong việc thể hiện nội dung của văn bản.

Câu 3 (0,5 điểm). Giải thích nghĩa của cụm từ “vững như âu vàng”  được sử dụng trong câu văn sau: “Vương ba lần phụng mệnh chống nhau với quân Mông Cổ, trải lắm phen gian truân, mà vẫn vững một niềm không núng, cho nên về sau phá được quân giặc, lập nên công to, để cho nước nam lại vững như âu vàng.”. 

Câu 4 (1,0 điểm). Nhân vật Trần Hưng Đạo được xây dựng dựa trên những phương diện nào? Em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm?

Câu 5 (1,0 điểm). Từ nhân vật Trần Hưng Đạo được khắc hoạ trong văn bản, em rút ra được những thông điệp, bài học cuộc sống nào?

PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm) 

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích vẻ đẹp nhân vật Trần Hưng Đạo trong văn bản ở phần đọc hiểu.

Câu 2 (4,0 điểm). Trong cuộc gặp các cán bộ Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên Phong), tại Đền Giếng (thuộc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng – Phú Thọ), ngày 19-9-1954, Bác Hồ đã từng nói: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.”

Từng trang lịch sử hào hùng của dân tộc in dấu son của biết bao vị anh hùng nhân tộc, từ hữu danh đến vô danh. Viết bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về vai trò của lịch sử đối với thế hệ trẻ ngày nay.

—Hết—

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1 (0,5 điểm). Phương thức biểu đạt chính của văn bản là: Tự sự

Câu 2 (1,0 điểm). Học sinh xác định đúng chi tiết kì ảo (0,5 điểm)

Gợi ý: HS có thể nêu chi tiết kì ảo sau: Khi Thoát Hoan sang xâm lược lần thứ sáu, có một tên tì tướng là Nguyễn Bá Linh (tức Phạm Nhan) có yêu thuật, biến hiện trăm chiêu, vương phải lập cửu cung mới phá được. Khi bắt được Bá Linh rồi, chém thế nào nó cũng không chết, vương lại dùng đến thần kiếm chém nó mới chịu.

Tác dụng: (0,5 điểm)

• Làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn.
• Khắc hoạ tính cách ngang ngược, hống hách, ghê gớm của nhân vật Nguyễn Bá Linh.
• Khắc hoạ đậm nét hiên ngang, tài giỏi, cao tay của Trần Hưng Đạo.

Lưu ý: Học sinh nêu được 2 trên 3 ý hoặc gộp ý trả lời về hai nhân vật vẫn tính điểm tối đa.

Câu 3 (0,5 điểm).

Học sinh có thể diễn đạt nhiều cách khác nhau để giải thích nghĩa của cụm từ “vững như âu vàng” (0,5 điểm).

Yêu cầu: đảm bảo đại ý của cụm từ được sử dụng: vững vàng, chắc chắn, khó lay chuyển được.

Câu 4 (1,0 điểm).

Học sinh nêu được các phương diện xây dựng nên nhân vật (0,5 điểm)

Nhân vật Trần Hưng Đạo được xây dựng dựa trên những phương diện:

• Lai lịch, sự ra đời
• Ngoại hình
• Tài năng, Tính cách
• Cử chỉ, hành động
• Lời nói (Ngôn ngữ đối thoại)
• Công trạng, lưu danh

Nghệ thuật xây dựng nhân vật Trần Hưng Đạo trong truyện: đơn giản, rõ ràng, được khắc hoạ rõ nét. (0,5 điểm)

Câu 5. (1,0 điểm) Học sinh đưa ra những bài học, thông điệp cuộc sống từ hình tượng nhân vật Hưng Đạo đại vương bằng nhiều cách diễn đạt khác nhau:

• Trong cuộc sống cần phải dũng cảm, kiên cường, vượt qua những thách thức, chông gai.
• Quê hương, tổ quốc là một điều thiêng liêng, chúng ta cần chung tay giữ gìn từng tấc đất của đất nước.
• …

PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. (2,0 điểm)

Yêu cầu về hình thức: 0,5 điểm

• Viết đúng hình thức đoạn văn, đảm bảo dung lượng
• Không gạch xoá, không sử dụng các dấu, ký hiệu đặc biệt trong bài
• Không viết tắt, không diễn đạt tối nghĩa, …
• Không sử dụng hai màu mực, …

Yêu cầu nội dung: 1,5 điểm

Câu 2. (4,0 điểm)

Yêu cầu về hình thức: 0,5 điểm

• Viết đúng hình thức bài văn nghị luận xã hội, đảm bảo dung lượng
• Không gạch xoá, không sử dụng các dấu, ký hiệu đặc biệt trong bài
• Không viết tắt, không diễn đạt tối nghĩa, …
• Không sử dụng hai màu mực, …

Yêu cầu về nội dung: 3,5 điểm

—Hết—