TỔNG QUAN VỀ CÁC THỂ LOẠI VĂN XUÔI HƯ CẤU HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

TỔNG QUAN VỀ CÁC THỂ LOẠI VĂN XUÔI HƯ CẤU HIỆN ĐẠI VIỆT NAM. BỘ TÀI LIỆU 15 TRANG, WEB UP 1 SỐ NỘI DUNG TRƯỚC, FILE TẢI CUỐI BÀI

1.     Nhìn chung về các thể loại văn xuôi hư cấu Việt Nam hiện đại

1.1.  Văn xuôi hư cấu và văn xuôi phi hư cấu (VXHC)

Trả lời và trình bày ví dụ minh họa cho các câu hỏi sau:

• Hư cấu và phi hư cấu? Siêu hư cấu?
• Văn xuôi hư cấu và văn xuôi phi hư cấu?

→ Sự phân biệt văn xuôi hư cấu và văn xuôi phi hư cấu có rạch ròi hay không?

→ Mối quan hệ của hư cấu và siêu hư cấu là gì?

1.1.1.     Hư cấu và phi hư cấu

1.1.1.1.          Hư cấu (fiction)

• “Với nghĩa là một hoạt động, hư cấu là vận dụng trí tưởng tượng để sáng tạo nên những nhân vật, câu chuyện, những tác phẩm nhằm phản ánh cuộc sống và thực hiện những mục đích nghệ thuật nhất định”.
• “Với nghĩa là danh từ, hư cấu nhằm chỉ bản thân sản phẩm của trí tưởng tượng sáng tạo, nhằm chỉ kết quả đích thực của hoạt động hư cấu”.

VD: nhân vật chị Dậu (“Tắt đèn” – Ngô Tất Tố) là một hư cấu.

(Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên). (2011). Từ điển thuật ngữ văn học. Hà Nội: Nxb Giáo dục Việt Nam, trang 153, 154.)

1.1.1.2.          Phi hư cấu:

• Là sự phản ánh những nhân vật, sự kiện, yếu tố… có thật => Sự tái hiện thực tại.
• Tính chính xác, trung thực =>Người tạo ra nội dung phi hư cấu cần đảm bảo được độ chính xác của các sự kiện, nhân vật hay thông tin mà mình trình bày.
• Qua hoạt động hư cấu, nghệ sĩ nhào nặn, tổ chức chất liệu được rút ra từ cuộc sống để tạo ra những tỉnh cách, số phận, hiện tượng mới, sinh mệnh mới có ý nghĩa điển hình, vừa biểu hiện tập trung chân lí cuộc sống, vừa biểu hiện cá tính sáng tạo, phong cách độc đáo và lí tưởng thẩm mĩ của mình.
• Hư cấu là một trong những hoạt động cơ bản của tư duy nghệ thuật, là một trong các khâu có ý nghĩa quyết định của quá trình sáng tạo nghệ thuật.
• Hư cấu và phi hư cấu không phân biệt rạch ròi (Sự hư cấu không sinh ra từ hư vô).

Lỗ Tấn: “Đại để trong việc viết ra đều có một chút duyên do nghe thấy hoặc trông thấy, nhưng quyết không dùng nguyên một sự thức ấy, mà chỉ lấy một phần rồi cải tạo thêm, phát triển ra cho đến khi hầu như có thể phát biểu trọn vẹn ý kiến của cái tôi mới thôi. Nguyên mẫu nhân vật cũng vậy, không dùng nguyên một người nào, thường là miệng ở Chiết Giang, mặt ở Bắc Kinh, quần áo ở Sơn Tây, là một vai được ghép lại”.

(Dẫn theo Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên). (2011). Từ điển thuật ngữ văn học. Hà Nội: Nxb Giáo dục Việt Nam, trang 153.)

1.1.1.3.          Hư cấu ở các thể loại văn học:

• “Hư cấu đã có mặt ở thần thoại” (Platon); “Nhà thơ nói về cái có thể có chứ không phải về cái đã từng có” (Aristoteles).
• Ở văn học lãng mạn, hư cấu bộc lộ đầy đủ ở mức tối đa. Nó được coi là thuộc tính rất quan trọng của thi ca.
• Ở văn học chủ nghĩa hiện thực: Hư cấu lùi lại trước sự tái hiện các sự việc và con người mà cá nhân tác giả biết rõ.
• Thế kỉ XIX, XX, phạm vi hư cấu mạnh mẽ nhất là nhóm thể tài văn học trinh thám, văn học phiêu lưu, viễn tưởng khoa học…
• Hư cấu: Cuộc sống => Nghệ thuật.

1.1.2.     Văn xuôi hư cấu (tự sự hư cấu) và văn xuôi phi hư cấu

• Trong văn học viết, loại hình tự sự gồm: văn xuôi hư cấu (fiction) và văn xuôi phi hư cấu (non-fiction).
• + Văn xuôi hư cấu, bao gồm truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết… là một văn bản mà cấu trúc dựa trên một câu chuyện tưởng tượng của nhà văn.
• Nghiên cứu các đặc điểm của văn xuôi hư cấu: điểm nhin trần thuật, người trần thuật, tác giả hàm ẩn, nhân vật, độc giả hàm ẩn, câu chuyện, truyện kể, cốt truyện, kết cấu, thời gian trần thuật, ngôn ngữ và giọng điệu…
• Văn xuôi phi hư cấu bao gồm kí sự, phông sự, bút kí, nhật kí, hồi kí, tùy bút, tiểu luận => nghiên cứu các đặc điểm của văn xuôi phi hư cấu: tác giả – người trần thuật – người chứng kiến, tỉnh xác thực của tư liệu, những suy niệm và trầm tư, thái độ của độc giả.

(“Văn xuôi hư cấu: ranh giới và giao thoa thể loại (trên cử liệu văn học miền Nam 1954 1975)” – Huỳnh Như Phương)