Đề tham khảo thi vào 10 của TRƯỜNG THCS&THPT LƯƠNG THẾ VINH

TRƯỜNG THCS&THPT LƯƠNG THẾ VINH

(Đề thi gồm có 02 trang)

THEO CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018

Môn: NGỮ VĂN

Thời gian làm bài: 120 phút, không kể thời gian phát đề

THEO CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018

– Người kể là “tôi” – người cha.

0,25

+ Cậu cảm thấy bối rối và không thể trả lời ngay khi cô giáo yêu cầu.

+ Sự mặc cảm, sự đau buồn sâu sắc trong lòng khi đối diện với nỗi mất mát lớn.

+ Cậu bé không muốn bịa đặt hay nói dối, mà muốn giữ sự trung thực ngay cả khi đối diện với khó khăn.

– Tình cảnh của cậu bé: tội nghiệp, đáng thương…

0,5

– Chuyển thành lời dẫn gián tiếp.

Ví dụ: Có người hỏi em rằng sao lại không tả ba của người khác.

0,5

Gợi ý:

+ Giúp mỗi người sống chân thành, không cần phải bịa đặt hay che giấu sự thật.

+ Giúp xây dựng mối quan hệ tôn trọng và yêu thương giữa con người với nhau, không chỉ trong học tập mà còn trong mọi mặt của cuộc sống.

+ Trung thực là nền tảng để tạo dựng niềm tin và sự tôn trọng.

+ Trung thực giúp đời sống con người nhẹ nhàng, thanh thản…

…

Lưu ý: HS trả lời 3 ý hợp lí thì GV cho điểm tối đa; 2 ý hợp lí thì GV cho 0,75 điểm, 1 ý hợp lí thì GV cho 0,5 điểm.

Học sinh có thể trình bày theo các cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý chính sau:

– Cậu bé mồ côi cha, trong lúc bị cô giáo chất vấn vì không làm bài luận đã trả lời: “Thưa cô, con không có ba”. Câu trả lời ấy không chỉ là sự thật đau đớn của em mà còn là minh chứng cho lòng trung thực và sự trong sáng của đứa trẻ.

– Kết truyện là bài học về sự trung thực. Cậu bé mồ côi, dù phải chịu đựng sự thiếu thốn tình cảm và vật chất, vẫn giữ được sự trung thực, không vì áp lực của hoàn cảnh hay sự kỳ vọng của người khác mà lừa dối. Điều này thể hiện sự mạnh mẽ trong tinh thần và nhân cách của em, khiến người đọc cảm phục.

– Nhân vật “tôi” nghĩ rằng “sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt” thể hiện quan điểm: tác phẩm văn học chân chính phải phản ánh sự thật, dù có thể gây khó khăn hay đau đớn. Nhân vật “tôi” nhấn mạnh sự cần thiết của trung thực trong sáng tạo, qua đó gửi gắm thông điệp về trách nhiệm và đạo đức trong việc viết văn.

– Qua kết truyện, nhà văn muốn khẳng định giá trị của sự trung thực trong cuộc sống. Dù cuộc sống có khó khăn, thử thách đến đâu, sự trung thực vẫn là nền tảng vững chắc giúp con người giữ gìn nhân cách và sự tôn trọng của những người xung quanh. Câu chuyện khẳng định rằng, dù có thể mất đi nhiều thứ, nhưng nếu giữ được lòng trung thực, con người vẫn có thể giữ vững được phẩm giá và sức mạnh nội tâm.

– Về nghệ thuật:

+ Kết truyện thể hiện sự tài tình trong cách xây dựng tình huống và khai thác tâm lý nhân vật. Tình huống căng thẳng giữa cô giáo và cậu bé được giải quyết bằng một câu nói ngắn gọn nhưng đầy cảm xúc, mang lại sức nặng về mặt nội dung và khiến người đọc không thể không suy ngẫm.

+ Ngôi kể thứ nhất giúp tạo sự gần gũi, chân thật. Người kể “tôi” (người cha) trực tiếp chia sẻ suy nghĩ và cảm nhận của mình đã làm nổi bật tình cảm yêu thương của người cha và sự xúc động về hoàn cảnh của cậu bé mồ côi cha.

+ Việc sử dụng ngôn ngữ đơn giản, trực tiếp nhưng lại chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa là một nét đặc sắc trong phong cách viết của Nguyễn Quang Sáng.

HS có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng, bảo đảm các yêu cầu sau:

I. Mở bài

– Mỗi con người đều có ước mơ, hoài bão và khát vọng trong cuộc sống. Những ước mơ này thường phản ánh những gì ta mong muốn đạt được trong tương lai.

– Tuy nhiên, khi trưởng thành, đôi khi ước mơ không hoàn toàn tương thích với hiện thực cuộc sống, dẫn đến sự xung đột giữa ước mơ và thực tế.

II. Thân bài

1. Triển khai hệ thống luận điểm

a) Giải thích

– Ước mơ là những khát vọng, mục tiêu lý tưởng mà mỗi cá nhân mong muốn đạt được trong tương lai. Ước mơ thường mang tính lý tưởng và phản ánh những giá trị, niềm tin, và đam mê của người đó.

– Hiện thực là tình trạng thực tế mà một người phải đối mặt trong cuộc sống. Hiện thực có thể bao gồm các yếu tố như hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, năng lực cá nhân, cơ hội nghề nghiệp, điều kiện tài chính, v.v.

b) Mối quan hệ giữa ước mơ và hiện thực

– Ước mơ thúc đẩy con người cố gắng không ngừng để hoàn thiện bản thân và đạt được mục tiêu. Đó là động lực để vượt qua khó khăn và thử thách trong cuộc sống.

– Tuy nhiên, khi đối diện với thực tế, ước mơ có thể bị điều chỉnh hoặc thay đổi để phù hợp hơn với điều kiện, hoàn cảnh sống. Đôi khi, chúng ta phải làm lại từ đầu, thay đổi phương hướng hoặc điều chỉnh mục tiêu sao cho thực tế hơn.

– Khi đối diện với hiện thực, việc điều chỉnh hoặc thay đổi ước mơ không phải là sự thất bại mà là khả năng thích ứng và linh hoạt trong cuộc sống. Điều này giúp người ta có thể tìm ra hướng đi phù hợp hơn và vẫn có thể đạt được thành công.

* HS lấy dẫn chứng từ thực tế cuộc sống để chứng minh.

2. Ý kiến trái chiều và phản bác

– Một số người cho rằng nếu không kiên trì theo đuổi ước mơ, ta sẽ dễ dàng từ bỏ và không bao giờ đạt được mục tiêu lớn. Họ cho rằng chỉ khi kiên định, bền bỉ theo đuổi ước mơ, ta mới có thể thành công.

– Tuy nhiên, trong một số tình huống, việc cố chấp theo đuổi một ước mơ không thực tế có thể dẫn đến thất bại và làm giảm giá trị bản thân. Việc điều chỉnh ước mơ để phù hợp với khả năng thực tế là điều cần thiết. Không phải lúc nào sự kiên trì cũng dẫn đến thành công nếu không có sự thích ứng linh hoạt với thay đổi của hoàn cảnh.

3. Giải pháp để hài hòa giữa ước mơ và hiện thực

– Trước khi theo đuổi ước mơ, mỗi người cần đánh giá thực tế về khả năng của bản thân, điều kiện tài chính, cơ hội nghề nghiệp, cũng như hoàn cảnh sống để có thể đưa ra lựa chọn phù hợp.

– Khi gặp khó khăn hoặc nhận thấy ước mơ không thể thực hiện trong ngắn hạn, việc điều chỉnh, thay đổi mục tiêu là điều cần thiết. Điều này không có nghĩa là từ bỏ, mà là thay đổi chiến lược và phương thức để vẫn tiến gần hơn tới mục tiêu.

– Việc không ngừng học hỏi, trau dồi kỹ năng mới sẽ giúp mở rộng cơ hội nghề nghiệp và hỗ trợ cho việc hiện thực hóa ước mơ, dù là trong một lĩnh vực khác.

III. Kết bài

– Mối quan hệ giữa ước mơ và hiện thực là một quá trình điều chỉnh, tìm kiếm sự cân bằng. Ước mơ là động lực, nhưng hiện thực là yếu tố quyết định hướng đi.

– Liên hệ bản thân.

Lưu ý: Bài văn phải đảm bảo độ dài theo yêu cầu. Nếu bài văn quá dài hoặc quá ngắn thì giám khảo trừ 0,25 điểm.

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và dẫn chứng đảm bảo các yêu cầu sau:

* Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề.

* Triển khai vấn đề nghị luận:

– Giải thích vấn đề nghị luận:

+ Lòng biết ơn: cảm kích, trân trọng và có hành động báo đáp trước những hành động, việc làm tốt đẹp, sự hi sinh của thế hệ đi trước.

– Thể hiện quan điểm của người viết:

+ Nếu không có những sự hi sinh, thành tựu lao động của người đi trước, chúng ta sẽ không có được một nền độc lập, một đất nước phát triển như hiện nay, chính vì thế, sự biết ơn thể hiện tình cảm, tấm lòng của chúng ta đến những công lao to lớn đó.

+ Việc chúng ta biết ơn, trân trọng những công lao đó sẽ khiến cho chúng ta có động lực vươn lên trong học tập và lao động, tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, giúp đất nước phát triển.

+ Việc biết ơn thế hệ đi trước thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc đồng thời khích lệ tinh thần đoàn kết.

–   Làm gì để thể hiện lòng biết ơn đối với thế hệ cha anh?

+ Giữ vững nền độc lập, tự do của Tổ quốc

+ Có trách nhiệm trong việc xây dựng phát triển đất nước: thể hiện qua việc học tập thật tốt, rèn luyện đạo đức tốt, yêu thương, giúp đỡ đồng bào, những người gặp hoàn cảnh khó khăn để lan tỏa nhiều hơn những thông điệp tốt đẹp cũng như khiến cho cuộc sống này tốt hơn.

+ Luôn chuẩn bị cho mình một tinh thần vững chắc, sẵn sàng đứng lên đấu tranh khi đất nước cần.

– Ý kiến trái chiều: Trong cuộc sống vẫn còn có nhiều người lạnh lùng vô cảm, coi những công ơn, thành tựu mình được hưởng là mặc định, bản thân mình không cần phải biết ơn lại có những người sống vô trách nhiệm,… những người này đáng bị phê phán.

* Khẳng định lại quan điểm cá nhân đã trình bày và rút ra bài học cho bản thân: